توسعه ذخيره سازي گاز روي زمين خالي؟!

گزارش//

تاريخ 7/3/1401

با گذشت دوماه؛

توسعه ذخيره سازي گاز روي زمين خالي؟!

نويسنده: محمد علی تمدن

نزديك به دو ماه از سفر استاني رئيس جمهور به خراسان رضوي و حضور وي در مراسم آغاز عمليات اجرايي فاز دوم ذخيره سازي گاز در مخزن شوريجه D منطقه خانگيران سرخس مي گذرد ولي تاكنون شاهد عمليات محسوسي جز يك زمين خالي در جوار پالايشگاه نبوده ايم. اين در حاليست كه پايداري انرژي گاز در شمالشرق كشور مخصوصا كلانشهر بزرگ مشهد وتعطيل نشدن واحد هاي صنعتي در اوج مصرف و زمستان اهميت خاصي دارد. تزريق گاز در هشت ماه اول سال به مخزن و برداشت و ارسال آن به خطوط لوله در اوج مصرف مي تواند امنيت پايدارانرژي براي استان هاي شرقي و شمال كشور ايجاد كند طرح توسعه اي كه هنوز روي زمين است.

نماينده مردم فريمان، سرخس، احمد آباد و رضويه در مجلس به خراسان گفت: پروژه ذخيره سازي گاز شوريجه D در شرايط سياسي و ژئوپلوتيكي بين المللي انجام مي شود در شرايطي كه جنگ روسيه و اكراين در جريان است. دكتر "سيد احسان قاضي زاده هاشمي" افزود: اين پروژه با هزينه 611 ميليون يورويي است كه پروژه معظمي است همين كه آقاي رئيس جمهور آمدند و عمليات اجرايي اش آغاز شده است مهم است و شركت مپنا به عنوان سرمايه گذار و مجري، يك شركت سومي است كه كنار پالايشگاه شهيد هاشمي نژاد و نفت و گاز شرق در منطقه خانگيران به صورت G.O.T و 25 ساله كار ذخيره سازي را اجرا مي كند.

فرماندارسرخس در اين زمينه گفت: برمبناي طرحي كه انجام گرفت قرار شد شركت مپنا در يك بازه سه ساله 9 حلقه چاه براي ذخيره سازي گاز حفاري كند جلساتي در تهران برگزار شد و حوزه ماموريت شركت بهره برداري نفت شرق و هم حوزه اجرايي و حفاري شركت مپنا مشخص شد.

مهندس " حسن نوري زاده" افزود: قرار شد موضوع اسكان كاركنان هم در مجموعه پالايشگاه انجام بگيرد و محل استقرار دائمي آنان مورد بحث قرار گرفت و قرار شد تامين نيروي انساني كارگري و خدماتي، مهندسي و كاردان ها و چشم انداز دوره هاي آموزش كوتاه مدت در مجموع براي هزار نفر با اولويت نيروي بومي شهرستان سرخس از طريق فرمانداري در بازه زمان چهار ماهه تامين و در اختيار شركت مپنا قرار گيرد.

وي افزود: بر همين اساس جلسه اشتغال شهرستان سرخس با اعضاي اشتغال و مركز رشد شهرستان سرخس از مجموعه گاز پالايشگاه، روساي دانشگاه ها و اعضاي شوراي اسلامي سرخس تشكيل شد و نياز مندي ها را ليست كرديم و تصميم گرفته شد مركز فني و حرفه اي شهرستان هم از محل مسووليت هاي اجتماعي نفت دوره هاي يك تا چهار ماهه را تشكيل بدهد و بخش نيروي كارآموزش ديده را آماده و فعال بكنيم و بشدت برنامه داريم كه اين تعداد نيرو را وارد شركت بكنيم و چون قرارداد شركت مپنا 25 ساله هست و قراراست همين نيروها در روند ادامه كار جذب شركت مپنا بشوند چون اين شركت يك شركت مادر تخصصي بخش خصوصي در حوزه انرژي است كه استقرارش در تهران هست و بخشي از اين شركت در حوزه نفت و گاز مشغول هست ولي بحث كار آنها اكنون ذخيره سازي گاز در مخزن شوريجه D خانگيران سرخس هست.

وي در پاسخ سوال خراسان در مورد محل چاه هاي جديد گفت: چاه ها روي همان مخزن مي خورد مخزن گازش تخليه شده و چاه را در بالاترين هرم مخزن احداث مي كنند اين ميدان در قسمتي هست كه شما اگر چاه بزنيد استخراج نداريد و فقط گاز تزريق مي شود و بعدا با فشاري كه وارد مي شود قابل برداشت است و يك فرايند علمي و فني و مهندسي هست قبلا لرزه نگاري ها انجام شده و الان فرايند حفاري و تزريق و برداشت بايد انجام شود.

"نوري زاده" تصيح كرد: براي هر چاه 23 تا 35 نيروي انساني مورد نياز است و براي 28 حلقه چاه ما مي خواهيم هزار نفر نيرو بگيريم و چاه هايي كه حفاري بايد بشود حفاري مياد و توسط دكل ها حفاري مي شود عمق هر چاه 3 هزار و 500 متر است و حفاري ها در مدت 3 سال به انجام مي رسد ولي شركت مپنا در مدت 25 سال در اينجا حضور دارد و اين كار هم 25 سال به شركت مپنا واگذار شده است.

فرماندار سرخس افزود: ما يك ميدان آماده گاز ترش هم در ميدان گازي توس نزديك بزنگان و مزداوند بخش مرزداران سرخس داريم كه راجع به برداشت آن دو نظريه وجود دارد: اول اينكه گازش استخراج و به پالايشگاه منتقل شده و تصفيه و به خطوط انتقال تزريق شود ديگر اينكه برآورد اقتصادي كرده اند كه يك پالايشگاه كوچك در همان محل احداث و گاز پس از تصفيه به خط اصلي تزريق بشود كه هر يك از اين طرح ها كه اجرا شود تا 500 شغل ايجاد مي كند اين هم يكي از كار هاييست كه شركت مپنا انجام مي دهد و يكي از بخش هايش هم شركت توس هست اما هنوز به توافق نرسيده اند و مسئولان وزارت نفت درنمايشگاه بين المللي نفت و گاز تهران به دنبال سرمايه گذار قوي بودند.

مدير عامل شركت پالايش گاز شهيد هاشمي نژاد در اين زمينه به خراسان گفت: اصل موضوع شركت مپنا نيست؛ شركت ملي گاز بخاطر اين كه بتواند گاز شمالشرق خود را تامين كند تصميم گرفته كه ذخيره سازي شوريجه را كه كنار دست ماست ظرقيتش را دوبرابر كند در فاز دوم مي خواهد اين ميزان روزانه از 10 ميليون را به 20 ميليون متر مكعب رسانده و در زمستان هم 40 ميليون متر مكعب برداشت بشود با اين كار ظرفيت ذخيره سازي و برداشت دوبرابر بشود و اين ميزاني كه در زمستان و اوج مصرف 56 ميليون متر مكعب توليد گاز داريم به آن اضافه شده و به 76 ميليون متر مكعب با اين طرح مي رسد.

مهندس" يحيي فيضي افزود: سرمايه گذاري اين پروژه را بايد شركت ملي گاز و به عبارتي وزارت نفت انجام مي داد ولي بخاطر اين كه پروژه را در قالب B.O.T به يك شركت مپنا داده اند كه خودش سرمايه گذاري كند اين شركت خصوصي اول سرمايه گذاري مي كند و هم تاسيساتش را مي سازد و هم چاهايش را حفاري مي كند و به مدت 20 سال خودش بهره برداري كند و بعد از آن تحويل شركت ملي گاز مي دهد.

وي فزود: فاز اول ذخيره سازي تمام تجهيزاتش خارجي وارد شده بود ولي در فاز دوم خود مپنا مي خواهد كمپروسورهاي تزريق را بسازد كه 85 درصد تجهيزاتش داخلي مي شود و اصلش همان كمپروسورهاست كه 3 تا نصب مي شود هر كدام به ظرفيت 3 و نيم ميليون كه جمعش مي شود 10 و نيم ميليون متر مكعب در روز. و ما اصلا هدر رفت گاز نداريم در اين روش ذخيره سازي مغار هاي نمكي در دل زمين در عمق 3 هزار و 500 متري يك مغار نمكي كشف مي كنند و گاز را تزريق مي كنند و فشار بالاي 5 هزار دارد چون در مخازن روي زميني امكان ذخيره سازي اين حجم گاز وجود ندارد.

وي بيان كرد: نوعي كه ما مي خواهيم استفاده بكنيم مخزني است كه قبلا داخلش گاز داشته است مخزن شوريجه D كه قبلا 5 و نيم ميليارد متر مكعب گاز داشته كه گازش را قبلا برداشت كرده ايم و تمام شده ما داريم از همان مخزن كه يك مخزن مستقل بوده استفاده مي كنيم و ما از سال 93 داريم گاز به اين مخزن تزريق مي كنيم زمستان ها هم برداشت مي كنيم.

وي در مورد سوال خراسان در مورد مشترك بودن اين مخزن با كشور همسايه چنين پاسخ داد: در اينجا فشار استاتيك را اندازه گيري كرده اند و دو ماه بعد هم اندازه گيري كرده اند اصلا هيچ افت فشاري مخزن ندارد بعلاوه محاسباتي كه انجام داده اند مخزن مستقل است و راهبريش توسط مپناست ساختش و بهره برداريش را خودش انجام مي دهد ولي پالايشگاه و شركت ملي گاز بر كار مپنا نظارت مي كند و گاز تحويلي را به شبكه گاز سراسري تزريق مي كنيم و چون گاز ذخيره شده گاز خشك و استانداردي هست وقتي در دل زمين مي رود و بعد برداشت مي شود مقداري رطوبت دارد براي اين كه رطوبتش را بگيرند" نم زدايي" مي كنند كه براي قسمت" نم زدايي" بايد دو واحد 10 ميليون متر مكعبي ايجاد بشود كه بعد از نم زدايي گاز به شبكه سراسري ارسال مي شود.

وي در مورد فرايند فني هم توضيح داد و گفت: به 19 چاه قبلي 11 چاه اضافه مي شود حفاري چاهها مستقيما روي مخزن شوريجه D در شرق پالايشگاه انجام مي شود پالايشگاه شهيد هاشمي نژاد نمي تواند همه گاز شمالشرق كشور را تامين كند بخشي از آن را بايد تامين كنند و بقيه گاز مورد نياز از فاصله بسيار طولاني عسلويه به تهران و به سمت شمالشرق كشور مي آيد در زمستان با اين شرايط سخت بخواهد بيايد اگر مشكلي براي پالايشگاه بفتد تامين انرژي به مخاطره مي افتد.

وي تصميم ذخيره سازي را تصميم بسيار منطقي و استراتژيكي دانست براي اين كار با دوبرابر شدن اين ظرفيت پايداري انرژي در شمالشرق تامين و اهميت ذخيره سازي اينست كه شما در تابستان پتانسيل ذخيره سازي داريد در اكثر شركت هاي گازي دنيا تا 25 درصد مصرف زمستانشان را ذخيره مي كنند خود ذخيره سازي در دنيا يك صنعت هست كه تعدادي شركت هاي خصوصي گاز را درتابستان كه ارزانتر است مي خرند و در زمستان كه گاز گران مي شود مي فروشند ما از اين صنعت بجز ذخيره سازي سراجه قم و شوريجه نداشته ايم كه الان اينها را دارند توسعه مي دهند كه اولينش مخزن شوريجه است.

در آخرين لحظات تهيه گزارش با آقاي مهندس سامي وند نماينده شركت مپنا براي توضيح بيشتر در مورد روند اجرايي اين پروژه تماس گرفتيم وي شرايط زماني حاضر را مناسب پاسخ ندانست و هر گونه توضيحي را موكول به ده روز آينده كرد.